Archiwa atakpaniki - Ojas

Chcesz zwiększyć swoją odporność na stres i lęk? Odkryj ajurwedyjskie adaptogeny!

Renata — Tue, 24 Sep 2024 12:43:00 +0000

Stres coraz częściej staje się nieodłącznym towarzyszem naszej codzienności. Szukamy przeróżnych form radzenia sobie z nieprzyjemnymi emocjami. Nie każdy wie, że są rośliny, które mogą pomóc nam w lepszym radzeniu sobie ze stresorami w naszym życiu. Mogą spowodować, że staniemy się bardziej odpornymi na wszelkiego typu zdarzenia i bodźce, które wcześniej wyprowadzały nas z równowagi. Pozwolą nam łatwiej adoptować się do zmieniającego się otoczenia i różnych okoliczności życia. Nic więc dziwnego, że w ostatnich czasach zyskują na popularności i są zaliczane do grupy tzw. adaptogenów.

Co to są adaptogeny i jak działają?

Adaptogeny wzbudzają zainteresowanie naukowców już od lat 40. XX wieku. Definicja ich została po raz pierwszy zaproponowana przez radzieckich naukowców pod koniec lat 50. XX wieku i brzmiała następująco:

“Adaptogenem nazywa się każdą substancję, w szczególności ekstrat roślinny, która poprzez swoje działanie normalizuje u osób zdrowych i chorych wszelkie dysfunkcje bez powodowania niepożądanych skutków ubocznych”.

Głównym działaniem tego przeciwlękowego i antystresowego suplementu jest zwiększenie odporności organizmu na stres, traumę, lęk i zmęczenie. A jest to możliwe dzięki wzmocnieniu zdolności organizmu do przeciwstawiania się szkodliwym skutkom stresu i wspomaganiu lub przywracaniu normalnego jego fizjologicznego funkcjonowania.

Adaptogeny mają zazwyczaj szersze spektrum działania, które obejmuje funkcje:

antyoksydacyjne i/lub przeciwnowotworowe – oczyszcza i neutralizuje szkodliwe działanie wolnych rodników,
immunomodulacyjne – wzmacnia odporność organizmu oraz czynności naprawcze nieprawidłowo funkcjonującego układu immunologicznego,
hipocholesterolemiczne – obniża poziom cholesterolu w organizmie oraz ciśnienie krwi,
hipoglikemizujące – obniża stężenie glukozy we krwi,
żółciopędne- pobudza wytwarzanie żółci i ułatwia trawienie tłuszczów, łagodzi dolegliwości trawienne, działa jak naturalny środek przeczyszczający oraz poprawia zdolność detoksykacji komórek i tkanek.

Ajurwedyjskie adaptogeny

Stres jest nieodłącznym elementem naszego życia i sam w sobie nie stanowi problemu. Jednak przewlekły stres może zaburzać oś HPA (podwzgórze – przysadka – nadnercza), co prowadzi do rozwoju różnych schorzeń. Uważa się, że adaptogeny mogą regulować poziom kortyzolu, którego stężenie wzrasta w czasie stresu, pomagając zmniejszać lub normalizować jego uwalnianie i dzięki temu wpływają na obniżenie się poziomu stresu.

Warto wiedzieć, że choć adaptogenom przypisuje się wiele pozytywnych właściwości, to są one nadal nie do końca naukowo przebadane. Często różne publikacje podają sprzeczne ze sobą informacje. Z tego powodu dla własnego bezpieczeństwa przed ich zastosowaniem zaleca się skonsultować się z lekarzem lub konsultantem ajurwedyjskim. Ważne jest nie tylko najlepsze dobranie ziół do potrzeb i specyfiki naszego organizmu, ale także określenie bezpiecznego sposobu ich spożywania.

Do najbardziej popularnych ajurwedyjskich adaptogenów, które mają znaczący wpływ na układ nerwowy, można zaliczyć:

Brahmi,
Gotu Kola,
Ashwagandha,
Jatamansi,
Shankhpushpi.

Brahmi

Brahmi jest nazywane „złotem Indii”. W Ajurwedzie uważane jest za jedno z najbezpieczniejszych i najważniejszych ziół na układ nerwowy. Podaje się je już niemowlętom od 9. miesiąca życia, aż do późnej starości. Uważa się, że najskuteczniej odmładza komórki nerwowe i mózgowe.

BRAHMI (Bacopa Monnieri)
Zamienne nazwy	Bakopa drobnolistna, hyzop wodny, tymianek Gratiola, Zioło Łaski, indyjska wąkrota zwyczajna
Działanie	– Spowalnia proces starzenia się mózgu. – Wspomaga regenerację tkanek nerwowych. – Reguluje i wzmacnia komórki mózgowe. – Usuwa toksyny i blokady z układu nerwowego. – Poprawia pamięć, inteligencję i koncentrację – wspiera funkcje mózgu. – Wzmacnia odporność na stres. – Zmniejsza nadpobudliwość. – Wspiera prawidłowe działanie układu oddechowego. – Wspomaga prawidłowe ciśnienie krwi. – Łagodzi napięcia w całym organizmie. – Uspokaja serce i zapobiegające chorobom z nim związanym. – Pomaga łagodzić zaparcia spowodowane stresem. – Rozluźnia mięśnie, łagodzi bóle i zaburzenia menstruacyjne. – Działa przeciwskurczowo, antydepresyjne i przeciwdrgawkowo.
Wskazania	– Stany lekowe. – Depresja. – Napady gniewu. – Osłabienie na tle nerwowym. – Nerwobóle. – Bezsenność i zaburzenia snu. – Ciągłe uczucie senności. – Zawroty głowy. – Dezorientacja. – Podwójne widzenie z powodu osłabienia nerwów. – Skurcze mięśni, paraliż. – Obniżona odporność. – ADHD. – Padaczka. – Choroba Parkinsona. – Choroba Alzheimera. – Demencja. – Zespół Aspergera. – Autyzm.
Uwagi i przeciwskazania	– Najlepiej unikać stosowania u osób z niskim tętnem (bradykardia). – Należy ją stosować ostrożnie (lub unikać) u osób z chorobami tarczycy lub przyjmujących leki zawierające hormony tarczycy. – Może zaostrzać stany takie, jak niedrożność przewodu pokarmowego, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, choroby płuc takie, jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc lub niedrożność dróg moczowo-płciowych. – Najlepiej nie stosować u kobiet w ciąży, ponieważ może mieć działanie stymulujące macicę. – Najczęstsze działania niepożądane to doznania żołądkowo-jelitowe, w tym zwiększona częstotliwość oddawania stolca, nudności i skurcze brzucha. W przypadku wrażliwego żołądka można spróbować brać zioła razem z masłem klarowanym (ghee). – Niektóre osoby przy dużych dawkach mogą odczuwać zawroty głowy.
Wpływ na dosze	Odmładza i równoważy doszę Pitta, choć może lekko ją podnosić. Wpływa pozytywnie na wewnętrzną jej świadomość. Mocno redukuje doszę Kapha i równoważy Vata.
Interakcje z lekami i suplementami diety	– Może przeciwdziałać skutkom leków antycholinergicznych, czyli nie doprowadzać do rozkurczu mięśni gładkich oskrzeli oraz zmniejszenia wydzielania śluzu w drzewie oskrzelowym. – Nie należy stosować z lekami uspokajającymi. – Może wchodzić w interakcję z lekami przy jednoczesnym doustnym zażyciu, dlatego najlepiej zachować przynajmniej 30-minutowy odstęp.

To niezwykłe zioło jest dla układu nerwowego neurotonikiem. Zaliczane jest do Rasajana – ajurwedyjskiej odmładzającej terapii długowieczności. Pomaga osiągnąć wyższą świadomość i poprawić umiejętności medytacyjne, otworzyć czakrę korony i osiągnąć najwyższy cel ludzkiego życia, jakim jest samorealizacja.

Brahmi jest ogólnie dobrze tolerowane. Nie udokumentowano żadnych istotnych, niepożądanych reakcji ani skutków ubocznych związanych ze spożywaniem tej rośliny. Może być stosowane w różnych formach, także w połączeniu z innymi roślinami.

W zależności od celu użycia tego adaptogenu może różnić się sposób jego brania. Najlepiej jest dostosować się do zaleceń producenta. Ogólnie dawka w kapsułkach wynosi od 250 mg do 2 g dziennie dla osoby dorosłej. Należy jednak pamiętać, że czas jego spożywania nie powinien być dłuższy niż ok. 3-4 miesiące.

Innym dobrym rozwiązaniem może być też stosowanie oleju Brahmi do masażu głowy, w celu poprawy pamięci i snu, zmniejszenia poziomu stresu i wsparcia całego układu nerwowego.

Brahmi pomaga osiągnąć główny cel Ajurwedy, którym jest zapobieganie chorobom i ich leczenie oraz wydłużanie życia poprzez utrzymanie właściwej równowagi między ciałem, umysłem i duszą.

Gotu Kola

Ten adaptogen jest bardzo zbliżony swoim działaniem do Brahmi. Oba mają podobne korzyści. Również jest neurotonikiem i Rasayaną, regeneruje tkanki nerwowe i spowalnia starzenie się mózgu, a także zapewnia właściwości antystresowe, adaptogenne i poprawiające pamięć.

Gotu Kola (Centella Asiatica)
Zamienne nazwy	Hydrocotyle Asiatica, Umbelliferae, wąkrota azjatycka
Działanie	– Reguluje i wzmacnia komórki mózgowe. – Spowalnia proces starzenia się mózgu i pomaga w regeneracji tkanek nerwowych. – Poprawia funkcje poznawcze, w tym pamięć, inteligencję i koncentrację. – Uspokaja. – Wzmacnia odporność na stres. – Wzmacnia układ odpornościowy. – Wspomaga prawidłowe ciśnienie i krążenie krwi. – Wzmacnia nadnercza. – Działa przeciwskurczowo, przeciwdepresyjnie i przeciwdrgawkowo.
Wskazania	– Stany lekowe. – Depresja. – Bezsenność i zaburzenia snu. – Choroby nerwowe. – Zniedołężnienie starcze. – Nadciśnienie. – Zapalenie nerwów obwodowych. – Padaczka. – Zaburzenia funkcjonowania tkanki łącznej. – Choroby autoimmunologiczne. – Niedoczynność tarczycy. – Zapalenie nerwu. – Zanim mięśni. – Schizofrenia. – Mrowienie w nogach. – Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. – Choroba Alzheimera. – Choroba Parkinsona. – Bielactwo. – Toczeń. – Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS). – Niedokrwienie mózgu.
Uwagi i przeciwskazania	– Należy ją stosować ostrożnie (lub unikać) u osób z chorobami tarczycy lub przyjmujących leki zawierające hormony tarczycy. Częściej stosowana przy niedoczynności tarczycy. – Może nasilać świąd. – W dużych dawkach może wywoływać bóle głowy lub chwilową utratę świadomości.
Wpływ na dosze	Odmładza i wzmacnia doszę Pitta, podnosi ją mniej niż Brahmi. Redukuje doszę Vata i zmniejsza nadmiar Kapha.
Interakcje z lekami i suplementami diety	– Nie należy stosować z lekami uspokajającymi. – Najlepiej nie łączyć z lekami na cukrzycę, gdyż Centella Asiatica może obniżać poziom cukru we krwi. – Nie należy także łączyć z diuretykami, gdyż adaptogen ma również właściwości moczopędne. – Może wchodzić w interakcję z lekami przy jednoczesnym doustnym zażyciu, dlatego najlepiej zachować przynajmniej 30-minutowy odstęp.

Choć Bacopa Monnieri (Brahmi) i Centella Asiatica (Gotu Kola) to rośliny lecznicze, które mają wiele podobieństw, to jednak różnią się między sobą pod kilkoma kluczowymi aspektami:

Obszar działania	Brahmi	Gotu Kola
Mózg	Ma głównie działanie nootropowe, czyli wspierające funkcje poznawcze związane z odbieraniem, przetwarzaniem i wykorzystywaniem różnych informacji, pamięcią, koncentracją, inteligencją i zdolnością uczenia się.	Ma ogólnie tonizujący wpływ na mózg i układ nerwowy. Poprawia krążenie krwi, wspomaga regenerację komórek nerwowych, ale bardziej skupia się na redukcji lęku i wsparciu układu nerwowego niż na stricte nootropowym działaniu.
Układ nerwowy	Działa kojąco na układ nerwowy, obniżając poziom stresu i lęku, a jednocześnie wspiera jasność myślenia. Jest szczególnie polecana dla osób z problemami z pamięcią lub koncentracją z powodu stresu.	Jest silnym środkiem wspomagającym leczenie zaburzeń lękowych i problemów nerwowych. Pomaga redukować objawy lęku i wspiera zdrowie psychiczne.
Układ krążenia	Jej główne działanie skupia się na poprawie funkcji poznawczych i układu nerwowego, a wpływ na krążenie jest mniejszy.	Jest znana z poprawy krążenia krwi, szczególnie w mózgu i kończynach. Jest polecana przy problemach z krążeniem, takich jak żylaki czy obrzęki.

Brahmi ogólnie ma silniejsze działanie wzmacniające i uspokajające, lepiej wspiera pamięć, koncentrację i inteligencję – zdrowie umysłowe. Natomiast Gotu Kola wspomaga pracę mózgu oraz układu nerwowego między innymi poprzez poprawę krążenia krwi. Wykazuje lepszą poprawę funkcji poznawczych pochodzenia naczyniowego, na przykład po udarze. Ponadto też jest często stosowana do leczenia problemów skórnych.

Jak widać, obie rośliny mają swoje unikalne właściwości, ale każda z nich wspiera mózg i układ nerwowy oraz pomaga radzić sobie ze stresem.

Tak jak w przypadku wszystkich innych ziół najlepiej jest ją stosować zgodnie z zaleceniem producenta. Ogólnie osoba dorosła może przyjąć doustnie ok. 60 mg ekstraktu raz lub dwa razy dziennie. Czas stosowania nie powinien być dłuższy niż 6 tygodni z 2 tygodniową przerwą w międzyczasie.

Ashwagandha

W ostatnim czasie adaptogen ten stał się w Polsce wyjątkowo popularny i powszechnie stosowany, co zaczęło wykorzystywać wiele firm go sprzedających. Wystarczy wypełnić krótką ankietę, nieobejmującą wiele istotnych kwestii, aby okazało się, że jest on dla nas rekomendowany.

Ashwagandha (Withania Somnifera)
Zamienne nazwy	Witania ospała, żeń-szeń indyjski, śpioszyn lekarski, wiśnia zimowa.
Działanie	– Uspokaja, zmniejsza stres i napięcie psychiczne. – Zwiększa witalność, wydajność i wytrzymałość. – Relaksuje, pozytywnie wpływa na nastrój i motywację. -Wspiera głębszy odpoczynek, sen bez marzeń sennych. – Odżywia i rozjaśnia umysł, poprawia pamięć, inteligencję i koncentrację. – Wzmacnia odporność organizmu. – Wspomaga regenerację. – Powstrzymuje procesy starzenia i odmładza. – Regeneruje układ hormonalny, łagodzi niektóre objawy menopauzy. – Zwiększa poziom testosteronu i hormonów tarczycy. – Wspiera zdrowie seksualne mężczyzn i kobiet. – Poprawia płodność u mężczyzn. – Działa antyoksydacyjnie i tonizująco na organizm.
Wskazania	– Ogólne osłabienie. – Lęk. – Depresja. – Wyczerpanie nerwowe. – Zawroty głowy. – Utrata pamięci. – Przepracowanie, zmęczenie. – Bezsenność. – Spadek libido. – Osłabienie mięśni i tkanek. – Okres rekonwalescencji. – Artretyzm. – ADHD. – Ataki paniki. – Bielactwo. – Zaburzenia poznawcze. – Choroba afektywna dwubiegunowa. – Szumy uszne. – Niedoczynność tarczycy. – Nadciśnienie. – Choroba Addisona.
Uwagi i przeciwskazania	– Duża ilość toksyn w organizmie (ama). – Ciąża. – Laktacja i karmienie piersią. – Wiek poniżej 18 lat. – Rak, w tym rak prostaty. – Choroby autoimmunologiczne, w tym nadczynność tarczycy, Hashimoto (dane nie są jednoznaczne), toczeń, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów i inne. Układ odpornościowy u tych osób jest nadaktywny. Ashwagandha może go dodatkowo stymulować, co może być szkodliwe. – Zaburzenia krzepnięcia krwi. – Wrzody. – Choroby wątroby. – Przyjmowanie leków uspokajających i przeciwlękowych. – Planowana operacja (za co najmniej 2 tygodnie). – Z uwagi na to, że Ashwagandha pobudza procesy anaboliczne organizmu, czyli tworzenia i wzrostu organów oraz tkanek, nie zaleca się jej stosować u kobiet z nadwagą i z mięśniakami. – U osób z wrażliwym żołądkiem może spowodować zapalenie jego błony śluzowej lub rozstrój żołądka. – W dużej dawce może mieć działania mocno uspokajające, powodować senność. – Bardzo rzadko może pojawić się nieregularne bicie serca. – Należy zwrócić uwagę, czy nie obniża nadmiernie ciśnienia krwi i poziomu cukru. – Może pojawić się także uczucie niepokoju.
Wpływ na dosze	Szczególnie jest zalecana dla osób o konstytucji Vata, zwłaszcza mężczyzn. Ma dawać im „siłę i witalność konia”.Równoważy doszę Vata i Kapha, a podnosi Pitta.
Interakcje z lekami i suplementami diety	– Może wchodzić w interakcje z lekami lub suplementami diety zawierającymi określone substancje czynne. Do takich leków należą: leki rozrzedzające krew, regulujące hormon tarczycy, immunosupresyjne, przeciwpadaczkowe, nasenne, stosowane w leczeniu depresji, lęku, przeciwcukrzycowe, regulujące wysokie ciśnienie krwi, przeciwhistaminowe, antykoncepcyjne itp. – Najlepiej nie stosować z lekami mającymi podobne działanie, jak adaptogen, gdyż może to nasilać jego działanie. – Może wchodzić w interakcję z lekami przy jednoczesnym doustnym zażyciu, dlatego najlepiej zachować przynajmniej 30-minutowy odstęp.

Ashwagandha może być dobrym rozwiązaniem dla osób z lękiem społecznym. Uważa się, że daje więcej korzyści w porównaniu z innymi środkami przeciwlękowymi. Jej spożywanie jest raczej bezpieczne, dobrze tolerowane i niezwykle rzadko powoduje skutki uboczne, które ustępują po odstawieniu adaptogenu.

Czas i ilość zażywania Ashwagandhy dostosowywane są indywidualnie do potrzeb danej osoby. Dawki mogą być mocno zróżnicowane w zależności od celu ich brania. Skuteczne może być już regularne branie od 250 do 500 mg ekstraktu z Ashwagandhy na dobę przez okres, co najmniej jednego miesiąca. Dla własnego bezpieczeństwa najlepiej jest stosować się do zaleceń producent, aby uniknąć skutków ubocznych. Pierwsze efekty mogą być widoczne po upływie 4 tygodni jej systematycznego stosowania. Niektórzy mogą je już odczuwać nawet po 4 dniach. Po 8-12 tygodniach spożywania tego suplementu zaleca się zrobić przerwę na okres 2-3 miesięcy.

Jatamansi i Bhootkeshi

Mniej znanymi adaptogenami o szczególnych właściwościach są: Jatamansi (Nardostachys Jatamansi, Valerianaceae) i Bhotkeshi (Selinum Vaginatum). Obie rośliny wykazują podobieństwa zarówno w kwestii miejsca występowania, zapachu, jak i terapeutycznego zastosowania, ale nie są identyczne. Na przykład Jatamansi wykazuje lepszą aktywność antyoksydacyjną.

Oba adaptogeny są wykorzystywane w leczeniu zaburzeń neurologicznych. Pomagają uporać się z zaburzeniami emocjonalnymi oraz podświadomymi traumami. Stosowane są w zaburzeniach układu sercowo-naczyniowego. Dobrze działają na stres oksydacyjny, który może być zarówno ważną przyczyną, jak i konsekwencją napadów padaczkowych.

Jatamansi jest środkiem zbliżonym do waleriany, ale bardziej równoważącym, uspokajającym i niewywołującym otępienia.

Jatamansi (Nardostachys Jatamansi, Valerianaceae)
Zamienne nazwy	Jatamamsi, Spikenard, korzeń piżma, Indian Nard, Nardus root
Działanie	– Wzmacniające mózg. – Poprawiające pamięć. – Uspokajające. – Wzmacniające odporność na stres. – Rozkurczowe. – Przeciwbólowe. – Przeciwzapalne. – Przeciwdepresyjne. – Przeciwdrgawkowe. – Hipotensyjne (przeciwnadciśnieniowe). – Przeciwarytmiczne. – Wzmacniające odporność na stres.
Wskazania	– Padaczka. – Lęki. – Ataki paniki. – Histeria. – Omdlenia. – Drgawki. – Depresja. – Dezorientacja. – Halucynacje. – Bezsenność. – Bóle głowy. – Nerwobóle. – Skurcze mięśni. – Kolka. – Palpitacje. – Nadciśnienie. – Osłabienie umysłowe. – Menopauza: wahania nastroju, zmęczenie, zaburzenia snu.
Uwagi i przeciwskazania	– Osoby z obfitymi miesiączkami. Może nasilać krwawienie. – Należy zachować szczególną ostrożność u osób z nadciśnieniem. – Zażycie zbyt dużej dawki może spowodować wymioty, skurcze brzucha i biegunkę.
Wpływ na dosze	Równoważy i uspokaja doszę Pitta. Obniża doszę Vata.
Interakcje z lekami i suplementami diety	– Nie należy stosować z lekami uspokajającymi. – Najlepiej nie stosować z lekami mającymi podobne działanie, jak adaptogen, gdyż może to nasilać jego działanie. – Może wchodzić w interakcję z lekami przy jednoczesnym doustnym zażyciu, dlatego najlepiej zachować przynajmniej 30-minutowy odstęp.

Najczęściej stosuje się Jatamansi jako proszek w podzielonych dawkach od 250 mg do 2 g w połączeniu z wodą, ghee i miodem.

Shankhpushpi

Convolvulus pluricaulis, popularnie znany w Ajurwedzie jako Sankhpuspi, jest stosowany jako środek wzmacniający mózg i układ nerwowy.

Shankhpushpi (Convolvulus pluricaulis)
Zamienne nazwy	Powój różnolistny, Powój pospolity
Działanie	– Poprawiające funkcje poznawcze, w tym pamięć, inteligencję, rozumowanie i koncentrację. – Łagodzące napięcia w mózgu. – Przeciwstarzeniowe. – Naturalna detoksykacja. – Poprawiające nastrój. – Odmładzające mózg. – Przeciwlękowe. – Uspokajające. – Przeciwdepresyjne. – Przeciwstresowe. – Neurodegeneracyjne – .Przeciwamnezyjne. – Antyoksydacyjne. – Immunomodulujące. – Przeciwbólowe. – Przeciwkatatoniczne – Sercowo-naczyniowe. – Zmniejszające napięcie psychiczne.
Wskazania	– Padaczka. – Zaburzenia psychiczne. – Depresja. – Bezsenność. – Zmęczenie psychiczne. – Nadciśnienie. – Migreny i bóle napięciowe głowy. – Lęki, nerwica lękowa. – Dezorientacja. – Choroby neurodegeneracyjne. – Halucynacje. – Wymioty. – Anoreksja. – Demencja i Alzheimer.
Uwagi i przeciwskazania	– Osoby leczące się na nadciśnienie, chyba że po konsultacji z lekarzem. – Należy zachować szczególną ostrożność u osób z niskim ciśnieniem.
Wpływ na dosze	Równoważy i obniża dosze Pitta, Kapha i Vata.
Interakcje z lekami i suplementami diety	– Nie należy stosować z lekami uspokajającymi. – Najlepiej nie stosować z lekami mającymi podobne działanie, jak adaptogen, gdyż może to nasilać jego działanie. – Może wchodzić w interakcję z lekami przy jednoczesnym doustnym zażyciu, dlatego najlepiej zachować przynajmniej 30-minutowy odstęp.

Z uwagi na to, że nie ma zbyt wiele publikacji na temat sposobu stosowania tego adaptogenu, dlatego najlepiej jest spożywać go według zaleceń producenta podanych na jego opakowaniu.

Rasajany i adaptogeny – różnice

Rasajany i adaptogeny to pojęcia, które odnoszą się do ziół i substancji wspierających zdrowie, ale wywodzą się z różnych tradycji i mają nieco inne znaczenia. Oto ich kluczowe różnice:

	Rasajana	Adaptogen
Tradycja	Pochodzi z Ajurwedy, starożytnego systemu medycyny indyjskiej.	Wywodzi się z nauk zachodnich 40/50-tych lat XX wieku.
Działanie	Mają na celu odmładzanie organizmu, poprawę długowieczności, witalności i ogólnie zdrowia na poziomie fizycznym, psychicznym oraz duchowym. Można je stosować zapobiegawczo, jak i leczniczo, na przykład wzmacniać odporność i przeciwdziałać chorobom.	Mają pomóc organizmowi w adaptacji do stresu i utrzymaniu równowagi homeostatycznej poprzez swoje działanie na układ hormonalny, nerwowy oraz immunologiczny, wspomagając tym sposobem organizm w radzeniu sobie z fizycznym, emocjonalnym i chemicznym stresem. Stosuje je się bardziej w celu przywracania równowagi w organizmie, zwłaszcza w układzie hormonalnym i nerwowym. Wspiera się odporność organizmu na stres.
Mechanizm działania	Działają poprzez regenerację tkanek i poprawę ognia trawiennego (Agni), usprawniając funkcjonowanie całego organizmu. Ich działanie jest długoterminowe. Dzieje się to poprzez zwiększenie ogólnej odporności organizmu na choroby i stresy życiowe.	Działają poprzez regulację osi HPA (podwzgórze – przysadka – nadnercza), co wspiera organizm w odpowiedzi na stres. Robią to w bardziej specyficzny sposób, poprawiając równowagę hormonalną i wspomagając homeostazę organizmu.

Niektóre rośliny adaptogenne są jednocześnie Rasajanami. Do takich ziół właśnie należą: Ashwagandha, Brahmi, Gotu Kola, Jatamansi i Shankhpushpi. Odbudowują one ciało i umysł, a także dzięki swoim właściwościom nie tylko opóźniają proces starzenia, ale mogą go cofnąć.

Ciekawą rośliną, która jest Rasajaną i uważa się, że ma duży potencjał, aby być uznawaną za silny adaptogen, jest Tulsi.

Tulsi

Roślina ta jest jednym z najważniejszych ziół stosowanych w Ajurwedzie. Uważana jest w Indiach za „Królową Ziół” i czczona jako „Eliksir Życia”, która nie ma sobie równych pod względem właściwości leczniczych i duchowych. Ze względu na jej wyjątkowość, w poniższej tabeli wymieniłam wszystkie jej funkcje, wyróżniając te, które dotyczą układu nerwowego oraz możliwych, związanych z nim objawów.

Tulsi (Ocimum Sanctum Linn)
Zamienne nazwy	Święta Bazylia, bazylią indyjska, bazylia azjatycka.
Działanie	Przeciwdrobnoustrojowe (w tym przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, przeciwpierwotniakowe, przeciwmalaryczne, przeciwrobacze), odstraszające komary, przeciwbiegunkowe, przeciwutleniające, przeciwzaćmowe, przeciwzapalne, chemioprewencyjne, radioochronne, hepatoochronne, neuroochronne, kardioochronne, przeciwcukrzycowe, przeciwhipercholesterolemiczne, przeciwnadciśnieniowe, przeciwnowotworowe, przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwalergiczne, immunomodulacyjne, depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy (uspokajająco, relaksująco, usypiająco, przeciwlękowo i spowalniająco), poprawiające pamięć, przeciwastmatyczne, przeciwkaszlowe, napotne, przeciwtarczycowe, przeciwpłodnościowe, przeciwwrzodowe, przeciwwymiotne, przeciwskurczowe, przeciwartretyczne, adaptogenne, przeciwstresowe, przeciwzaćmowe, przeciwbiałakowe przeciwzakrzepowe i przeciwstarzeniowe.
Wskazania	– Lęk. – Stres. – Niespokojny umysł i układ nerwowy. – Bezsenność i zakłócenia snu. – Pomoc w usuwaniu toksyn. – Wspomaganie trawienia.
Uwagi i przeciwskazania	– Należy unikać, jeśli występuje uczulenie na rośliny z grupy Lamiaceae (jasnotowate, wargowe), np. mięta, macierzanka, szałwia, lawenda, melisa itd. – Obniża poziom cukru we krwi. – Może utrudniać zajście w ciąże. – Rzadko może powodować rozstrój żołądka.
Wpływ na dosze	Równoważy doszę Kapha i Vata. Trochę podnosi doszę Pitta.
Interakcje z lekami i suplementami diety	– Zaleca się ostrożność u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, gdyż rozrzedza krew. – Nie należy stosować z lekami o działaniu uspokajającym, np. Diazepam (Valium), Pentobarbital (Nembutal). – Należy zachować ostrożność przy braniu leku Skopolamina. – Najlepiej nie stosować z lekami mającymi podobne działanie, jak adaptogen, gdyż może to nasilać jego działanie. – Może wchodzić w interakcję z lekami przy jednoczesnym doustnym zażyciu, dlatego najlepiej zachować przynajmniej 30-minutowy odstęp.

Tulsi można spożywać jako herbatę. Najlepiej działa, gdy jest pita regularnie. Niektórzy porównują ją do jogi w płynie, która także może być uznana za „adaptogenną”, jeżeli jest regularnie praktykowana. Obie pielęgnują i odżywiają ciało, umysł i ducha, jednocześnie wzmacniając poczucie relaksu i dobrego samopoczucia.

Podobnie jak joga, tulsi także ma uspokajający wpływ, który prowadzi do jasności myśli, bardziej zrelaksowanego i spokojniejszego usposobienia oraz można ją bezpiecznie regularnie spożywać bez obawy przed efektami odstawienia.

Podsumowanie

Chociaż zioła ogólnie uważane są za bezpieczne, nie oznacza, że takie będą też dla nas. Każda osoba może inaczej reagować na różnego typu substancje. Tym bardziej nie zaleca się stosowania ziół u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią bez konsultacji ze specjalistą.

Jeżeli czujemy, że dany adaptogen jest dla nas za silny lub powoduje jakieś nieoczekiwane objawy, należy go odstawić i jak najszybciej skontaktować się z osobą, która nam go przepisała w celu skorygowania zalecenia.

Warto wiedzieć, że zioła w różnych kombinacjach z innymi roślinami, substancjami lub pokarmami mogą wzmacniać swoje działanie, rozszerzać lub je zmieniać.

Ashwagandha, na przykład, może być stosowana zarówno w celu zwiększenia masy ciała, jak i jej utraty. Ostateczny rezultat zależy w dużej mierze od sposobu jej przyjmowania. Jeśli jest spożywana z ghee, wspomaga przybieranie na wadze, natomiast w połączeniu z miodem sprzyja jej redukcji. Niestety, taka wiedza często nie jest przekazywana razem z suplementem, co może prowadzić do nieoczekiwanych i niepożądanych efektów jego stosowania.

Ponadto bardzo ważna w stosowaniu ziół jest ich czystość, wiarygodne źródło pochodzenia. Zioła są najczęściej niejednorodną mieszaniną różnych części roślinnych o nie zawsze dobrze zdefiniowanym składzie i aktywności. Zdarza się, że stanowią kombinację wielu różnych substancji. Wiele skutków ubocznych wynikających ze stosowania ziół może właśnie wynikać z ich zanieczyszczenia i toksycznych składników, które się w nich znajdują. Zatem, jeśli decydujemy się na leczenie suplementami, korzystajmy ze sprawdzonych, bezpiecznych źródeł.

Na koniec warto wspomnieć, że adaptogenów nie należy przyjmować razem z alkoholem, ponieważ takie połączenie może prowadzić do nieprzyjemnych skutków. Przykładowo, Ashwagandha może wywoływać silne podrażnienie żołądka i uczucie pieczenia. Jeśli zdarzyło się nam wypić alkohol, najlepiej odczekać godzinę, zjeść posiłek i dopiero wtedy zażyć adaptogen.

Ashwagandha Dosage: How Much Should You Take per Day?” Alina Petre, Rachael Ajmera, Debra Rose Wilson
„Ashwagandha: Is it helpful for stress, anxiety, or sleep?” U.S. National Institutes of Health
„Ashwagandha contraindications: who cannot take it?” Nina Wawryszuk, Kacper Nihalani
„Plants traditionally used in age related brain disorders—A survey of ethnobotanical literaturę” – Michael Adams, … Matthias Hamburger, in Journal of Ethnopharmacology 2007
„The effect of adaptogenic plants on stress: A systematic review and meta-analysis” Journal of Functional Foods Volume 108, September 2023; Andrea Tóth-Mészáros, Gantsetseg Garmaa, Peter Hegyi, András Bánvölgyi, Bank Fenyves, Péter Fehérvári, Andrea Harnos, Dorottya Gergő, Uyen Nguyen, Dezső Csupor
„Eleutherococcus senticosus (Rupr. & Maxim.) Maxim. (Araliaceae) as an adaptogen: a closer look” Journal of Ethnopharmacology, Volume 72, Issue 3, October 2000, Marina Davydov, A.D. Krikorian
„10 Important Benefits of Brahmi and How to Use it” MARCH 29, 2024, Dr. Anna Chackanackuzhy (BAMS)
„Brahmi: “Herb of Grace” September 10, 2013 by California College of Ayurveda Students
„Bacopa monnieri” StatPearls Publishing 2024, Eric A. Walker, Mark V. Pellegrini.
„Brahmi (Bacopa Monnieri) Benefits, Dose, Side Effects, Research” Dr J V Hebbar MD (Ayu)
„Gotu Kola / Centella Asiatica” Aśram Alandi
„Pharmacological Review on Centella asiatica: A Potential Herbal Cure-all” Kashmira J. Gohil, Jagruti A. Patel, Anuradha K. Gajjar
„Therapeutic Potential of Centella asiatica and Its Triterpenes: A Review” Boju Sun, Lili Wu, You Wu, Chengfei Zhang, Lingling Qin, Misa Hayashi, Maya Kudo, Ming Gao, Tonghua Liu
„Effectiveness of Gotu Kola Extract 750 mg and 1000 mg Compared with Folic Acid 3 mg in Improving Vascular Cognitive Impairment after Stroke” Kun Marisa Farhana, Rusdy Ghazali Malueka, Samekto Wibowo, Abdul Gofir
„Nootropic herbs (Medhya Rasayana) in Ayurveda: An update” Reena Kulkarni, K. J. Girish, Abhimanyu Kumar
„Ashwagandha Withania somnifera Uses, Dose, Side Effects, Researcg” Dr J V Hebbar MD (Ayu)
„Holy Basil” Eric Metcalf, MPH, Melinda Ratini, DO
„An update on Ayurvedic herb Convolvulus pluricaulis Choisy” Parul Agarwa, Bhawna Sharma, Amreen Fatima, Sanjay Kumar Jain
„Shankhapushpi Convilvulus pluricaulis Benefits, Dose, Side Effects” Dr J V Hebbar MD (Ayu)
„Urticaria induced by Centella asiatica – case report. Pokrzywka indukowana Centella asiatica – opis przypadku” Katarzyna Korzeniowska, Katarzyna Malesza, Artur Cieślewicz; Zakład Farmakologii Klinicznej, Katedra Kardiologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
„Jatamansi – Benefits, Usage, Side Effects” Dr J V Hebbar MD (Ayu)
„Tulsi – Ocimum sanctum: A herb for all reasons” Marc Maurice Cohen
“Joga ziół. Ziołolecznictwo ajurwedyjskie” David Frawley, Vasant Lad
„Adaptogenic Herbs of Ayurveda” Banyan Botanicals

„

Artykuł Chcesz zwiększyć swoją odporność na stres i lęk? Odkryj ajurwedyjskie adaptogeny! pochodzi z serwisu Ojas.

Somatyczne reakcje ciała na lęk. Jak sobie z tym poradzić?

Renata — Thu, 18 Jul 2024 12:37:34 +0000

Coraz częściej styl życia wielu ludzi przypomina maraton podzielony na etapy do zaliczenia. Napięte harmonogramy i nietypowe godziny pracy oraz nadmiar obowiązków powodują, że starają się za wszelką cenę zrobić, jak najwięcej rzeczy w ograniczonym czasie. Efektem tego jest wzrost liczby chorób i poziomu stresu, lęk, które są wynikiem niewłaściwych relacji człowieka z jego ciałem, umysłem, duchem (świadomością) i naturą. Przyczyną tego jest zapominanie, ignorowanie praw rządzących naturą lub po prostu brak wiedzy na ten temat.

To właśnie ten stresujący tryb życia powoduje, że coraz więcej ludzi zaczyna odczuwać zaburzenia lękowe. Nie mogą poradzić sobie z oczekiwaniami i związaną z tym presją otoczenia, odczuwają brak poczucia pewności siebie i umiejętności radzenia sobie z codziennymi sytuacjami.

Czym w ogóle jest lęk? Kiedy stres staje się lękiem? Co różni lęk od strachu?

Stres, strach i lęk jak to odróżnić?

Pojęcia takie jak stres, strach i lęk często są używane zamiennie, choć mają różne znaczenia i odniesienia psychologiczne.

Strach jest naturalną, pierwotną reakcją naszego organizmu na bezpośrednie zagrożenie lub niebezpieczeństwo, która pojawia się często w sytuacji na konkretne, widoczne zagrożenie. To może być widok agresywnego psa, pożar lub jadący w naszym kierunku samochód. Najczęściej pojawia się nagle i trwa tak długo, jak występuje zagrożenie.

Zbliżonym w odczuciu stanem, ale bardziej wewnętrznym i przewlekłym jest lęk. To nieprzyjemne samopoczucie emocjonalne związane z przewidywaniem nadchodzącego z zewnątrz lub pochodzącego z wewnątrz organizmu niebezpieczeństwa dotyczącego przyszłości, zazwyczaj bez konkretnego zagrożenia. Objawia się często jako stan oczekiwania na bliżej nieokreślone, odległe i niezaistniałe jeszcze zagrożenie lub na nieprzyjemne doświadczenie, które może się już nigdy nie powtórzyć. Może być związany z obawami o przyszłość, zdrowie, finanse, relacje, bezpieczeństwo, utratę kontroli nad sobą lub jakąś sytuacją, albo też bliżej nieokreślony.

Natomiast stres jest normalną, fizyczną reakcją naszego organizmu na wymagania lub zagrożenia zewnętrzne, które przekraczają nasze zdolności radzenia sobie z nimi. To mogą być wszelkie sytuacje, takie jak na przykład goniące terminy w pracy, egzaminy w szkole, problemy rodzinne, zmiany życiowe itp. Długość jego trwania często zależy od naszej zdolności radzenia sobie z nim. Może być on zarówno krótkotrwały, jak i długotrwały.

“Nigdy nie zwyciężysz wroga, którego Twoja wyobraźnia uczyniła niepokonanym…”. Jacek Piekara (zdj. Canva)

Kiedy różne sytuacje stresowe oraz strach przed nimi zaczynają przybierać na sile i stają się być niewspółmierne do zagrożenia lub nierealistyczne, to mamy już do czynienia z lękiem. Natomiast, gdy w wyniku obawy przed pojawieniem się lęku zaczynamy celowo unikać tych sytuacji, to zaczynamy mówić o fobii.

Nasz organizm stara się nam pomagać najlepiej, jak potrafi, w trudnych do zniesienia dla nas momentach. W tym celu wykonuje szereg działań, w wyniku których możemy doświadczać nieprzyjemnych, fizycznych reakcji w naszym ciele. Napad paniki bywa często efektem ich błędnej i katastroficznej interpretacji.

Reakcje ciała na lęk

Poczucie strachu, lęku wywołuje w naszym organizmie określone reakcje. W pierwszej kolejności aktywuje współczulny układ nerwowy. W wyniku tego nadnercza uwalniają adrenalinę i noradrenalinę – hormony, które pomagają organizmowi wejść w stan gotowości do reakcji “walcz lub uciekaj” i skierować energię w stronę przetrwania bezpośredniego zagrożenia. I to właśnie nagły skok adrenaliny powoduje wiele nieprzyjemnych odczuć w naszym ciele i jest często przyczyną napadu paniki.

W drugiej kolejności aktywowana jest oś HPA, obejmująca podwzgórze, przysadkę i korę nadnerczy, w wyniku której pobudzenia nadnercza uwalniają kolejny hormon zwany kortyzolem. Przez wielu badaczy nazywany jest on „hormonem stresu”. Zwiększa dostępność glukozy (cukru) we krwi i mobilizuje energię organizmu, aby sprostać trudnej sytuacji. Rodzaj uzyskanych rezultatów zależy jednak od jego nasilenia i czasu trwania.

Od poznania, zrozumienia i interpretacji tego, co dzieje się w naszym organizmie, a także podjęcia pracy nad sobą zależy, czy będziemy, potrafili poradzić sobie z tymi utrudniającymi życie objawami, czy też pozwolimy, aby one decydowały o naszym życiu.

“Mówisz, że możesz – to możesz. Mówisz, że nie możesz – to nie możesz. Więc sobie wybierz”. Mistrz Zen Seung Sahn (zdj. Canva)

Jeśli nauczymy się radzić sobie z fizycznymi objawami napadu paniki, zaakceptujemy je, przestaniemy zwalczać, eskalować i demonizować, to na ogół ustąpią one w ciągu kilku do kilkunastu minut. Tyle czasu potrzebuje nasz organizm do zmetabolizowania adrenaliny oraz wchłonięcia jej przez wątrobę i nerki. Oczywiście nie jest to takie proste i szybkie. Wyuczenie pewnych nowych nawyków zazwyczaj zabiera jakiś czas. Ważne jest, abyśmy się nie poddawali, podchodzili do tego konsekwentnie i z wyrozumiałością dla siebie, że raz nam będzie szło lepiej, a raz gorzej.

Psychoedukacja lęku

Pogłębienie wiedzy o somatycznych objawach lęku i poznanie możliwości poradzenia sobie z nimi daje nam ogromne szanse na uzdrowienie naszego życia. Nie tylko pozwala nam poznać i zrozumieć, co się z nami dzieje, ale także czyni nas współodpowiedzialnymi za własne samopoczucie.

Oto przykładowe odczucia, reakcje w organizmie i ich błędne interpretacje oraz zachowania, które mogą nam pomóc poradzić sobie z danym doznaniem:

Odczucie	Reakcja w organizmie	Błędna interpretacja	Zachowanie
Kołatanie serca (tachykardia)	Przyspieszone bicie serca, które zwiększa przepływ krwi do mięśni i mózgu, przygotowując ciało do szybkiego działania.	Zawał serca, umieranie	– Przyjęcie pozycji siedzącej. – Głębokie i powolne oddychanie. – Ćwiczenie uważności. – Unikanie wysiłku fizycznego. – Unikanie używek. – Wyeliminowanie lub ograniczenie kofeiny. – Spożycie waleriany (kozłek lekarski). – Stymulacja punktu Hridaya Marma.
Ucisk, ból w klatce piersiowej	Może być odczuwany z kilku powodów: – napięcia mięśni klatki piersiowej i okolic, – skurczu mięśni międzyżebrowych w wyniku szybkiego i płytkiego oddychania powstałego w wyniku zaburzenia równowagi gazowej we krwi (hiperwentylacji), – zmiany w krążeniu krwi, w tym zwężenia naczyń krwionośnych.	Zawał serca, umieranie	– Przyjęcie pozycji siedzącej. – Głębokie i powolne oddychanie. W przypadku hiperwentylacji można oddychać w papierową torbę lub w złożone dłonie. – Ćwiczenie uważności. – Unikanie wysiłku fizycznego. – Unikanie używek. – Wyeliminowanie lub ograniczenie kofeiny. – Stymulacja punktu Hridaya Marma.
Szum w uszach	Naczynia krwionośne zwężają się, co powoduje zwiększenie ciśnienia krwi, które może wpływać na przepływ krwi do ucha wewnętrznego.	Udar mózgu	– Ćwiczenia oddechowe. – Ćwiczenie uważności. – Unikanie używek. – Wyeliminowanie lub ograniczenie kofeiny. – Bhramari Pranajama. – Wypicie herbaty melisy, lawendy, tulsi (bazylii indyjskiej). – Uciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punkt za płatkiem ucha, w dołku poniżej ucha (Vidhura Marma).
„Gęsia skórka”	To tzw. reakcja pilomotoryczna. Powstaje na skutek skurczenia się mięśni, które znajdują się u podstawy mieszków włosowych, co prowadzi do wyprostowania się włosów.	Gorączka	– Sprawdzenie temperatury ciała. – Napicie się ciepłej wody. – Masowanie ciała. – Okrycie ciała.
Poczucie nierzeczywistości	Może być odczuwane z kilku powodów: – przeciążenia układu nerwowego, który może powodować zmiany percepcji i świadomości, – reakcji obronnej naszego umysłu, który może próbować chronić nas przed pełnym doświadczaniem trudnych emocji, – hiperwentylacji, w wyniku której zmieniony poziom tlenu i dwutlenku węgla we krwi, może powodować uczucie lekkości i derealizacji.	Utrata kontroli, obłęd	– Kontrolowanie umysłu. – Sprawdzanie pamięci. – Próby kontrolowania myśli. – Poszukiwanie wyjścia. – Ćwiczenie uważności. – Ćwiczenia oddechowe.
Obfite pocenie się	Gruczoły potowe stają się bardziej aktywne. Pot pomaga schłodzić ciało, jest reakcją na zwiększoną pracę mięśni i zapobiega przegrzaniu organizmu podczas intensywnej aktywności fizycznej.	Omdlenie	– Napicie się wody w temperaturze zbliżonej do temperatury ciała lub nieco chłodniejszej. – Wypicie herbaty z mięty, melisy, lawendy, tulsi (bazylii indyjskiej), rumianku, kopru włoskiego lub soku z aloesu. – Wypicie naparu z szałwii. – Unikanie wysiłku fizycznego. – Ćwiczenia oddechowe. – Siedzenie przy otwartym oknie. Wyjście na świeże powietrze. – Poczucie powiewu powietrza na twarzy poprzez wachlowanie lub użycie wiatraka. – Poluźnienie ciasnego ubranie. – Ubieranie odzieży z naturalnych tkanin. – Noszenie przy sobie i w razie potrzeby powąchanie olejku eterycznego z lawendy, rozmarynu lub mięty pieprzowej.
Duszności	Następuje rozszerzenie się oskrzeli, przez co zwiększa się ilość tlenu w organizmie. Ten wzrost zawartości tlenu może powodować szybsze i głębsze oddychanie, ale bez dostarczania wystarczającej ilości tlenu (hiperwentylacja).	Duszenie się	– Głębokie i powolne oddychanie. W przypadku hiperwentylacji można oddychać w papierową torbę lub w złożone dłonie. – Siedzenie przy otwartym oknie. – Wyjście na świeże powietrze. – Poczucie powiewu powietrza na twarzy poprzez wachlowanie lub użycie wiatraka. – Ssanie cukierków mentolowych lub żucie gumy mentolowej. – Napicie się ciepłej wody. – Wypicie herbaty z mięty, melisy, tulsi (bazylii indyjskiej).
Ściskanie w gardle	Czynnościowe zaburzenie przewodu pokarmowego o podłożu psychosomatycznym (Globus Hystericus), może się objawiać: uczuciem ściskania gardła, poczuciem dławienia się, zatkania, obecności ciała obcego w gardle (kluchy, guli), tzw. flegma nerwicowa, problemami z przełykaniem, uczuciem drapania w gardle, nawet powodującym chrypkę, może też wystąpić odruch wymiotny.	Dławienie się, duszenie	– Noszenie butelki lub termosu z wodą i napicie się jej w razie potrzeby. – Głębokie i powolne oddychanie przez nos, zwłaszcza istotne jest wciąganie powietrza nosem.
Zawroty głowy	Zwiększone tempo oddychania, w tym nawet hiperwentylacja może prowadzić do niedotlenienia organizmu i w efekcie do zawrotów głowy.	Omdlenie, Udar mózgu	– Przyjęcie pozycji siedzącej. – Głębokie i powolne oddychanie. W przypadku hiperwentylacji można oddychać w papierową torbę lub w złożone dłonie. – Trzymanie się partnera. – Ćwiczenie uważności. – Poluźnienie ciasnego ubrania. – Noszenie przy sobie i w razie potrzeby powąchanie olejku eterycznego z lawendy, lub rozmarynu, albo mięty pieprzowej. – Uciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punktu w dołku pod nosem (Oshtha Marma).
Zamazane widzenie	Powodem może być zwiększone ciśnienie krwi, przyspieszone tętno lub skurcz naczyń krwionośnych dostarczających krew do mózgu i oczu. W efekcie może to prowadzić do: mroczków przed oczami i zaburzeń ostrości widzenia. Napięte mięśnie wokół oczu i twarzy również mogą przyczyniać się do podwójnego widzenia, bólu oczu i głowy. Nadmiernie skupieni na naszych wewnętrznych odczuciach, może prowadzić do zniekształceń w percepcji, co może skutkować zamglonym widzeniem, jak “przez mgłę” i trudnościami z koncentracją na jednym punkcie.	Ślepota, udar mózgu	– Kontrolowanie wzroku. – Noszenie okularów przeciwsłonecznych. – Przyjęcie pozycji siedzącej. – Głębokie i powolne oddychanie. – Trzymanie się partnera. – Siedzenie przy otwartym oknie. – Poczucie powiewu powietrza na twarzy poprzez wachlowanie lub użycie wiatraka. – Uciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punktów na skroni przy zewnętrznym kąciku oka Apanga Marma). – Uciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punktów przy wewnętrznym kąciku oka (Shringataka Marma).
Drżenie lub dygotanie, osłabienie siły mięśni – „miękkie nogi” lub mrowienie w kończynach	– Nadmierna stymulacja układu nerwowego może prowadzić do drżenia i dygotania mięśni, ponieważ wysyła on impulsy do mięśni, przygotowując je do działania. – Wzrost przepływu krwi do mięśni może prowadzić także do drżenia i uczucia słabości. – Silne napięcie mięśni nóg może powodować, że mogą wydawać się one miękkie lub słabe, a jeśli jest utrzymywane przez dłuższy czas, to może powodować drżenia. – Hiperwentylacja także może powodować osłabienie mięśni i uczucie miękkości w nogach. – Reakcje psychosomatyczne ciała i umysłu również mogą objawiać się drżeniem i dygotaniem.	Omdlenie	– Wycofywanie się z sytuacji i znalezienie spokojnego miejsca do wyciszenia organizmu. – Przyjęcie pozycji siedzącej. – Usztywnianie nóg podczas stania. Noszenie płaskiego obuwia. – Ćwiczenie uważności. – Unikanie używek. – Wyeliminowanie lub ograniczenie kofeiny. – Poluźnienie ciasnego ubrania. – Noszenie przy sobie i w razie potrzeby powąchanie olejku eterycznego z lawendy, lub rozmarynu, albo mięty pieprzowej. – Uciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punktu w dołku pod nosem (Oshtha Marma). – W przypadku hiperwentylacji można oddychać w papierową torbę lub w złożone dłonie.
Nudności lub dolegliwości żołądkowe	W ramach oszczędności energii mogą pojawić się zaburzenia żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, nudności, biegunka, niestrawność), ponieważ układ trawienny działa wolniej w sytuacjach stresowych, gdyż organizm kieruje energię do bardziej krytycznych funkcji.	Zwymiotowanie, zawał serca	– Wypicie herbaty z kopru włoskiego, mięty lub ciepłą wodę z imbirem. – Pogryzienie kawałka świeżego imbiru. – Noszenie ze sobą i w razie potrzeby żucie nasion kopru włoskiego, kolendry lub kardamonu.
Blada lub zaczerwieniona skóra	Krew jest kierowana z obszarów mniej krytycznych (jak skóra i narządy wewnętrzne), które nie są bezpośrednio niezbędne do pełnej mobilizacji organizmu do mięśni i mózgu, czego efektem jest choćby blada lub zaczerwieniona skóra oraz zimne ręce i stopy.	Omdlenie, zawał serca	– Głębokie i powolne oddychanie. – Przyjęcie pozycji siedzącej. – Wypicie herbaty z melisy, tulsi (bazylii indyjskiej), lawendy. – Poluźnienie ciasnego ubrania. – Naciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punktu w dołku pod nosem, zwłaszcza przy bladej skórze (Oshtha Marma). – Noszenie przy sobie i w razie potrzeby powąchanie olejku eterycznego z lawendy, lub rozmarynu, albo mięty pieprzowej.
Nadwrażliwość na dźwięki, zapachy, światło	Umysł koncentruje się na zagrożeniu i następuje wyostrzenie działania zmysłów, czego efektem jest rozszerzenie się źrenic i poprawienie ostrości widzenia podczas skanowania pobliskiego otoczenia, wyostrzenie słuchu, wzmocnienie naszej uwagi, czujności i koncentracji. Wzmacnia się zdolność do szybkiego reagowania na bodźce.	Utrata wzroku, wymiotowanie, omdlenie	– Głębokie i powolne oddychanie. – Przyjęcie pozycji siedzącej. – Noszenie okularów przeciwsłonecznych. – Naciskanie opuszkiem palca 16-18 razy punktów przy wewnętrznym kąciku oka (Shringataka Marma).
Uczucie suchości w jamie ustnej	Powstaje w wyniku zaburzenia pracy ślinianek, która jest regulowana przez układ nerwowy. Ponadto przyspieszony oddech przez usta oraz częste przełykanie śliny pozbawiają jamę ustną nawilżenia.	Dławienie się	– Noszenie butelki lub termosu z wodą i picie jej w razie potrzeby.
Osłabienie, uczucie zmęczenia i senność	Początkowo adrenalina pobudza organizm, przygotowując go do reakcji na zagrożenie. Jednak po ustąpieniu tej pierwszej fali adrenaliny organizm może poczuć się wyczerpany. Kortyzol, choć jest hormonem stresu, w dłuższej perspektywie może prowadzić do uczucia zmęczenia, wyczerpania psychicznego, szczególnie gdy jego poziom jest stale podwyższony. Dodatkowo do fizycznego przemęczenia może prowadzić częste napięcie mięśniowe, brak odpowiedniego, regenerującego snu i hiperwentylacja.	Omdlenie, zaśnięcie	– Siedzenie przy otwartym oknie. – Wyjście na świeże powietrze. – Poczucie powiewu powietrza na twarzy poprzez wachlowanie lub użycie wiatraka. – Noszenie przy sobie i w razie potrzeby powąchanie olejku eterycznego z cytryny, lawendy i szałwii muszkatołowej.
Świszczący oddech	Drogi oddechowe rozszerzają się, co zwiększa ilość tlenu w organizmie, oddech staje się szybszy i u niektórych osób oskrzela stają się nadreaktywne, tzn. nieprawidłowo (nadmiernie) reagują na bodźce. Może dochodzić do skurczu oskrzeli i związanych z nim objawów klinicznych, takich jak: napadowy suchy kaszel, świszczący utrudniony oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej.	Duszenie się	– Głębokie i powolne oddychanie przez nos, zwłaszcza istotne jest powolne wciąganie powietrza nosem. – Rozluźnienie ciała. – Siedzenie przy otwartym oknie. – Wyjście na świeże powietrze. – Napicie się ciepłej wody najlepiej z dodatkiem świeżego imbiru. – Wypicie herbaty z tulsi (bazylii indyjskiej) lub Dashamoola albo z walerianą. – Delikatny masaż klatki piersiowej i górnej części pleców ciepłym olejem sezamowym z dodatkiem soli kamiennej lub morskiej, a następnie przyjemny, gorący kompres.

Należy wiedzieć, że nie każdy lęk lub atak paniki ma swoje źródło w stanach somatycznych. Podobne objawy można odczuwać przy niektórych chorobach lub niedoborach określonych minerałów. Warto skonsultować się z lekarzem, aby mieć pewność w tej kwestii.

Jest wiele metod, technik, sposobów, które pozwalają uporać się z dolegliwościami lęku na poziomie somatycznym. Warto zapoznać się z nimi i testować różne, aby zbudować najefektywniejszą strategię działania dla siebie, która zapewni nam najwięcej korzyści zdrowotnych.

Każdy człowiek jest inny i może różnie reagować na lęk. To jak zareagujemy zależy od naszych doświadczeń i związanego z tym zachowania, naszej psychiki, co mówimy do siebie w myślach, jak radzimy sobie z naszymi emocjami, od poczucia własnej wartości, jak też prowadzonego przez nas stylu życia, w tym odżywiania.

Z pewnością są to tematy warte pogłębienia. Dlatego też zajmiemy się nimi w kolejnych artykułach.

Prof. Sunil Kumar Joshi: „Marma Chikitsa. Holistyczna terapia most między jogą i ajurwedą.”
Dr Andrzej Śliwerski: Wykład „Jak pracować z pacjentami z atakami paniki? Wells, 2010.
Valerie Ann Worwood: „Vademecum olejków eterycznych i aromaterapii”.
David Frawley, Vasant Lad: „Joga ziół. Ziołolecznictwo ajurwedyjskie”.
James W. Kalat: “Biologiczne podstawy psychologii”.

Artykuł Somatyczne reakcje ciała na lęk. Jak sobie z tym poradzić? pochodzi z serwisu Ojas.