To właśnie ten stresujący tryb życia powoduje, że coraz więcej ludzi zaczyna odczuwać zaburzenia lękowe. Nie mogą poradzić sobie z oczekiwaniami i związaną z tym presją otoczenia, odczuwają brak poczucia pewności siebie i umiejętności radzenia sobie z codziennymi sytuacjami.

Czym w ogóle jest lęk? Kiedy stres staje się lękiem? Co różni lęk od strachu?

Stres, strach i lęk jak to odróżnić?

Pojęcia takie jak stres, strach i lęk często są używane zamiennie, choć mają różne znaczenia i odniesienia psychologiczne.

Strach jest naturalną, pierwotną reakcją naszego organizmu na bezpośrednie zagrożenie lub niebezpieczeństwo, która pojawia się często w sytuacji na konkretne, widoczne zagrożenie. To może być widok agresywnego psa, pożar lub jadący w naszym kierunku samochód. Najczęściej pojawia się nagle i trwa tak długo, jak występuje zagrożenie.

Zbliżonym w odczuciu stanem, ale bardziej wewnętrznym i przewlekłym jest lęk. To nieprzyjemne samopoczucie emocjonalne związane z przewidywaniem nadchodzącego z zewnątrz lub pochodzącego z wewnątrz organizmu niebezpieczeństwa dotyczącego przyszłości, zazwyczaj bez konkretnego zagrożenia. Objawia się często jako stan oczekiwania na bliżej nieokreślone, odległe i niezaistniałe jeszcze zagrożenie lub na nieprzyjemne doświadczenie, które może się już nigdy nie powtórzyć. Może być związany z obawami o przyszłość, zdrowie, finanse, relacje, bezpieczeństwo, utratę kontroli nad sobą lub jakąś sytuacją, albo też bliżej nieokreślony.

Natomiast stres jest normalną, fizyczną reakcją naszego organizmu na wymagania lub zagrożenia zewnętrzne, które przekraczają nasze zdolności radzenia sobie z nimi. To mogą być wszelkie sytuacje, takie jak na przykład goniące terminy w pracy, egzaminy w szkole, problemy rodzinne, zmiany życiowe itp. Długość jego trwania często zależy od naszej zdolności radzenia sobie z nim. Może być on zarówno krótkotrwały, jak i długotrwały.

Kiedy różne sytuacje stresowe oraz strach przed nimi zaczynają przybierać na sile i stają się być niewspółmierne do zagrożenia lub nierealistyczne, to mamy już do czynienia z lękiem. Natomiast, gdy w wyniku obawy przed pojawieniem się lęku zaczynamy celowo unikać tych sytuacji, to zaczynamy mówić o fobii.

Nasz organizm stara się nam pomagać najlepiej, jak potrafi, w trudnych do zniesienia dla nas momentach. W tym celu wykonuje szereg działań, w wyniku których możemy doświadczać nieprzyjemnych, fizycznych reakcji w naszym ciele. Napad paniki bywa często efektem ich błędnej i katastroficznej interpretacji.

Reakcje ciała na lęk

Poczucie strachu, lęku wywołuje w naszym organizmie określone reakcje. W pierwszej kolejności aktywuje współczulny układ nerwowy. W wyniku tego nadnercza uwalniają adrenalinę i noradrenalinę – hormony, które pomagają organizmowi wejść w stan gotowości do reakcji “walcz lub uciekaj” i skierować energię w stronę przetrwania bezpośredniego zagrożenia. I to właśnie nagły skok adrenaliny powoduje wiele nieprzyjemnych odczuć w naszym ciele i jest często przyczyną napadu paniki.

W drugiej kolejności aktywowana jest oś HPA, obejmująca podwzgórze, przysadkę i korę nadnerczy, w wyniku której pobudzenia nadnercza uwalniają kolejny hormon zwany kortyzolem. Przez wielu badaczy nazywany jest on „hormonem stresu”. Zwiększa dostępność glukozy (cukru) we krwi i mobilizuje energię organizmu, aby sprostać trudnej sytuacji. Rodzaj uzyskanych rezultatów zależy jednak od jego nasilenia i czasu trwania.

Od poznania, zrozumienia i interpretacji tego, co dzieje się w naszym organizmie, a także podjęcia pracy nad sobą zależy, czy będziemy, potrafili poradzić sobie z tymi utrudniającymi życie objawami, czy też pozwolimy, aby one decydowały o naszym życiu.

Jeśli nauczymy się radzić sobie z fizycznymi objawami napadu paniki, zaakceptujemy je, przestaniemy zwalczać, eskalować i demonizować, to na ogół ustąpią one w ciągu kilku do kilkunastu minut. Tyle czasu potrzebuje nasz organizm do zmetabolizowania adrenaliny oraz wchłonięcia jej przez wątrobę i nerki. Oczywiście nie jest to takie proste i szybkie. Wyuczenie pewnych nowych nawyków zazwyczaj zabiera jakiś czas. Ważne jest, abyśmy się nie poddawali, podchodzili do tego konsekwentnie i z wyrozumiałością dla siebie, że raz nam będzie szło lepiej, a raz gorzej.

Psychoedukacja lęku

Pogłębienie wiedzy o somatycznych objawach lęku i poznanie możliwości poradzenia sobie z nimi daje nam ogromne szanse na uzdrowienie naszego życia. Nie tylko pozwala nam poznać i zrozumieć, co się z nami dzieje, ale także czyni nas współodpowiedzialnymi za własne samopoczucie.

Oto przykładowe odczucia, reakcje w organizmie i ich błędne interpretacje oraz zachowania, które mogą nam pomóc poradzić sobie z danym doznaniem:

Jest wiele metod, technik, sposobów, które pozwalają uporać się z dolegliwościami lęku na poziomie somatycznym. Warto zapoznać się z nimi i testować różne, aby zbudować najefektywniejszą strategię działania dla siebie, która zapewni nam najwięcej korzyści zdrowotnych.

Każdy człowiek jest inny i może różnie reagować na lęk. To jak zareagujemy zależy od naszych doświadczeń i związanego z tym zachowania, naszej psychiki, co mówimy do siebie w myślach, jak radzimy sobie z naszymi emocjami, od poczucia własnej wartości, jak też prowadzonego przez nas stylu życia, w tym odżywiania.

Z pewnością są to tematy warte pogłębienia. Dlatego też zajmiemy się nimi w kolejnych artykułach.

• Prof. Sunil Kumar Joshi: „Marma Chikitsa. Holistyczna terapia most między jogą i ajurwedą.”
• Dr Andrzej Śliwerski: Wykład „Jak pracować z pacjentami z atakami paniki? Wells, 2010.
• Valerie Ann Worwood: „Vademecum olejków eterycznych i aromaterapii”.
• David Frawley, Vasant Lad: „Joga ziół. Ziołolecznictwo ajurwedyjskie”.
• James W. Kalat: “Biologiczne podstawy psychologii”.

Artykuł Somatyczne reakcje ciała na lęk. Jak sobie z tym poradzić? pochodzi z serwisu Ojas.